Cách chơi cờ vua: Hướng dẫn từng bước cho người mới bắt đầu

Học cách chơi cờ vua từng bước: xếp bàn cờ, cách đi của từng quân, nhập thành, chiếu hết và chơi ván đầu tiên. Miễn phí, có bàn cờ tương tác.

Để chơi cờ vua, bạn đặt bàn cờ sao cho mỗi người có một ô sáng ở góc dưới bên phải, để bên Trắng đi trước, rồi hai bên lần lượt đi, mỗi lượt một quân. Mỗi loại trong sáu loại quân có cách đi riêng, và mục tiêu là chiếu hết Vua đối phương: tấn công Vua sao cho nó không còn đường thoát. Bạn có thể học hết trong chưa đầy một giờ, và mười bước dưới đây sẽ đưa bạn từ bàn cờ trống đến ván cờ trọn vẹn đầu tiên.

Mỗi bước đều có một bàn cờ tương tác. Bấm "Xem minh họa" để xem nước đi, và khi thấy "Đến lượt bạn", hãy tự đi nước đó. Nếu bạn đã biết chơi và chỉ cần tra một luật cụ thể, hãy xem danh sách đầy đủ luật cờ vua.

Bước 1: Hiểu mục tiêu của cờ vua

Cờ vua là trò chơi cho hai người, Trắng và Đen, mỗi bên điều khiển một đội quân gồm 16 quân. Mục tiêu là chiếu hết Vua của đối phương: tấn công Vua sao cho nó không còn cách nào thoát. Bạn không bao giờ thật sự ăn quân Vua; ván cờ kết thúc ngay khi có chiếu hết.

Bạn cũng thắng nếu đối thủ xin thua, hoặc trong ván có đồng hồ, khi đối thủ hết giờ. Nếu không ai có thể thắng, ván cờ kết thúc với kết quả hòa.

Bước 2: Đặt bàn cờ đúng cách

Cờ vua được chơi trên bàn cờ vuông có 64 ô, 8 hàng và 8 cột, xen kẽ ô sáng và ô tối. Đặt bàn cờ sao cho mỗi người chơi có một ô sáng ở góc dưới bên phải.

Các cột gọi là cột dọc, đánh dấu từ a đến h; các hàng gọi là hàng ngang, đánh số từ 1 đến 8 tính từ phía Trắng. Mỗi ô có một tên riêng, như e4 hay h8. Bạn không cần biết tên ô để chơi, nhưng chúng giúp bạn đọc sách, xem video và hiểu ký hiệu cờ vua.

Bước 3: Xếp quân cờ

Mỗi bên có 16 quân: một Vua, một Hậu, hai Xe, hai Tượng, hai Mã và tám Tốt. Xếp quân như sau:

1. Xe ở hai góc.
2. Mã cạnh Xe.
3. Tượng cạnh Mã.
4. Hậu đứng ô cùng màu: Hậu trắng ở ô sáng d1, Hậu đen ở ô tối d8.
5. Vua ở ô còn lại, cạnh Hậu.
6. Tốt xếp kín hàng thứ hai, phía trước các quân.

Xem chi tiết và những lỗi hay gặp trong bài cách xếp bàn cờ vua.

Bước 4: Chọn bên đi trước

Bên Trắng luôn đi trước. Sau đó hai bên lần lượt đi, mỗi lượt một nước. Bạn không được bỏ lượt. Trong ván cờ vui, bạn có thể chọn màu tùy ý; cách hay dùng là giấu một quân Tốt trắng và một Tốt đen trong hai tay rồi để đối thủ chọn.

Bước 5: Học cách đi của từng quân cờ

Mỗi loại quân có cách đi riêng. Một quân ăn quân khác bằng cách đi vào ô có quân đối phương, quân đó bị nhấc ra khỏi bàn cờ. Bạn không bao giờ được ăn quân của mình, và chỉ có Mã mới nhảy qua được các quân khác.

Vua

Vua đi một ô theo bất kỳ hướng nào. Đây là quân quan trọng nhất: nếu Vua bị chiếu hết, bạn thua. Vua không bao giờ được đi vào ô đang bị tấn công.

Hậu

Hậu là quân mạnh nhất. Hậu đi bao nhiêu ô cũng được theo đường thẳng hoặc đường chéo, cả tám hướng, miễn là đường đi không bị cản.

Xe

Xe đi bao nhiêu ô cũng được theo hàng ngang hoặc cột dọc. Xe mạnh nhất trên các cột mở và phối hợp rất tốt khi đi theo cặp.

Tượng

Tượng đi bao nhiêu ô cũng được theo đường chéo. Mỗi Tượng chỉ ở một màu ô suốt ván, nên mỗi bên có một Tượng ô trắng và một Tượng ô đen.

Mã

Mã đi theo hình chữ L: hai ô theo một hướng rồi một ô sang bên. Đây là quân duy nhất nhảy qua được các quân khác. Thử nhé: dùng Mã ăn Xe đen.

Tốt

Tốt đi thẳng về phía trước một ô, hoặc hai ô ở nước đi đầu tiên. Khác với mọi quân khác, Tốt ăn chéo, một ô phía trước bên trái hoặc bên phải. Tốt không bao giờ được đi lùi.

Chi tiết đầy đủ, mỗi quân một bàn cờ, có trong bài cách đi của các quân cờ.

Bước 6: Học ba nước đi đặc biệt

Có ba luật khiến nhiều người mới bất ngờ. Chúng ít gặp hơn các nước đi thông thường, nhưng bạn cần biết.

Nhập thành

Mỗi ván, một lần duy nhất, bạn có thể đi Vua hai ô về phía một quân Xe và đặt Xe sang phía bên kia của Vua, tất cả trong một nước. Nhập thành đưa Vua vào nơi an toàn và đưa Xe vào cuộc chơi.

Bạn chỉ được nhập thành nếu cả Vua lẫn Xe đó chưa từng di chuyển, giữa chúng không có quân nào, và Vua không bị chiếu, không đi qua ô bị tấn công và không dừng ở ô bị chiếu. Đọc đầy đủ luật nhập thành.

Bắt tốt qua đường

Nếu một quân Tốt đi hai ô và dừng ngay cạnh một Tốt đối phương, Tốt đối phương đó có thể ăn nó như thể nó chỉ đi một ô, nhưng chỉ ở ngay nước tiếp theo. Luật này gọi là bắt tốt qua đường (en passant).

Phong cấp

Khi một quân Tốt đi tới hàng cuối cùng, nó được phong cấp: bạn thay nó bằng Hậu, Xe, Tượng hoặc Mã cùng màu. Gần như ai cũng chọn Hậu. Và đúng vậy, bạn có thể có hai Hậu. Xem bài phong cấp Tốt.

Bước 7: Học chiếu, chiếu hết và hết nước đi

Khi một quân tấn công Vua đối phương, Vua đó bị chiếu. Người bị chiếu phải thoát chiếu ngay, bằng một trong ba cách: đi Vua sang ô an toàn, chặn đường tấn công bằng quân khác, hoặc ăn quân đang chiếu. Bạn không bao giờ được đi một nước để Vua mình bị chiếu.

Nếu Vua bị chiếu và không còn cách nào trong ba cách trên, đó là chiếu hết và ván cờ kết thúc. Hãy tìm nước chiếu hết:

Hết nước đi (stalemate, còn gọi là "pat") thì khác: bên đến lượt không bị chiếu nhưng không còn nước đi hợp lệ nào. Hết nước đi là hòa, dù một bên có nhiều quân hơn hẳn, nên hãy cẩn thận khi bạn đang thắng. Đọc thêm trong bài chiếu, chiếu hết và hết nước đi.

Bước 8: Biết ván cờ kết thúc như thế nào

Ván cờ có thể kết thúc theo ba cách:

• Thắng: chiếu hết, đối thủ xin thua, hoặc đối thủ hết giờ.
• Hòa: hết nước đi, cùng một thế cờ lặp lại ba lần, mỗi bên đi 50 nước mà không có nước ăn quân hay đi Tốt, không đủ quân để chiếu hết (ví dụ Vua đấu Vua), hoặc hai bên đồng ý hòa.
• Thua: các trường hợp trên nhưng theo chiều ngược lại.

Các luật hòa được giải thích trong bài luật hòa cờ. Khi bắt đầu chơi ở câu lạc bộ hay giải đấu, danh sách đầy đủ luật cờ vua trình bày các quy định chính thức như luật chạm quân, đồng hồ, nước đi không hợp lệ và khác biệt giữa luật FIDE và luật Liên đoàn Cờ vua Mỹ (US Chess).

Bước 9: Học giá trị của các quân cờ

Để biết một nước đổi quân có lợi không, người chơi dùng thang điểm đơn giản:

• Tốt = 1
• Mã = 3
• Tượng = 3
• Xe = 5
• Hậu = 9

Vua không có điểm, vì mất Vua là thua. Đổi Mã (3) lấy Xe (5) là có lợi cho bạn; bỏ Hậu (9) để lấy Tượng (3) thường là thảm họa.

Bước 10: Chơi ván cờ đầu tiên

Biết luật là một chuyện, biết phải làm gì là chuyện khác. Hãy làm theo các bước sau trong những ván đầu:

1. Mở đầu bằng một Tốt trung tâm. Đi Tốt e hoặc Tốt d hai ô (1.e4 hoặc 1.d4).
2. Đưa Mã và Tượng ra. Hướng chúng về trung tâm.
3. Nhập thành sớm để Vua an toàn, thường trong khoảng mười nước đầu.
4. Nối hai Xe và đưa chúng lên các cột mở.
5. Tìm nước ăn quân và đe dọa ở mỗi nước, cho cả hai bên.
6. Đổi quân khi đang hơn quân, và đẩy Tốt để phong cấp ở tàn cuộc.

Đây là một khai cuộc kinh điển theo đúng kế hoạch trên, gọi là Khai cuộc Ý (Italian Game):

Xem thêm các nước đi đầu hay trong bài khai cuộc cho người mới.

Mẹo cho người mới để thắng nhiều hơn

• Nghĩ trước khi đi. Trước mỗi nước, hãy hỏi: "Đối thủ đang đe dọa gì?"
• Đừng để quân không được bảo vệ. Phần lớn ván thua của người mới là do cho không quân.
• Đừng đưa Hậu ra quá sớm. Hậu sẽ bị đuổi và bạn mất thời gian.
• Học các thế chiếu hết cơ bản, nhất là với Hậu và Xe. Xem bài các thế chiếu hết cơ bản.
• Cẩn thận với hết nước đi khi bạn đang hơn nhiều quân.
• Giải vài câu đố mỗi ngày. Chúng giúp bạn nhận ra đòn chiến thuật như đòn chĩa đôi hay ghim quân.
• Xem lại ván đấu, nhất là những ván thua.

Khi muốn có kế hoạch luyện tập đầy đủ, hãy đọc bài làm sao để chơi cờ giỏi hơn.

Chơi cờ vua ở đâu: trực tuyến và ngoài đời

Bạn có thể chơi trên bàn cờ thật với bạn bè, ở câu lạc bộ, ở trường, hoặc trực tuyến. Trên Chessyo bạn có thể chơi miễn phí với máy ở mọi trình độ, với người chơi khắp thế giới, hoặc với bạn bè qua một đường link. Các ván trực tuyến có tính giờ, nên bạn nên hiểu các thể thức thời gian như 10+5 hay 3+2, và hệ số Elo dùng để ghép bạn với đối thủ cùng trình độ.