Cách đi của các quân cờ vua: Hướng dẫn từng quân

Cách đi và cách ăn quân của từng quân cờ vua: Vua, Hậu, Xe, Tượng, Mã và Tốt, kèm bàn cờ tương tác, giá trị các quân và mẹo cho người mới.

Người chơi cờ nào cũng bắt đầu từ cùng một chỗ: học cách đi của sáu loại quân cờ. Chỉ mất vài phút, và khi đã biết, bạn có thể chơi một ván thật. Bài viết này đi qua từng quân, mỗi quân có một bàn cờ tương tác, và kết thúc bằng giá trị của từng quân.

Vài luật áp dụng cho mọi quân:

Quân Xe đi như thế nào?

Xe đi theo đường thẳng: bao nhiêu ô cũng được tiến, lùi, sang trái hoặc sang phải, theo cột dọc hoặc hàng ngang. Xe không nhảy qua quân khác được, nên đường đi phải trống.

Bàn cờ tương tác: Xe ở d4 có thể đi dọc toàn bộ cột d và toàn bộ hàng 4.

Xe mạnh nhất trên các cột mở, cột không còn Tốt, và trên hàng 7, nơi chúng tấn công Tốt đối phương. Mỗi bên bắt đầu với hai Xe ở hai góc.

Quân Tượng đi như thế nào?

Tượng đi theo đường chéo, bao nhiêu ô cũng được, miễn là không bị cản. Vì chỉ đi chéo, mỗi Tượng luôn ở trên ô cùng một màu. Mỗi bên có một Tượng "ô trắng" và một Tượng "ô đen".

Bàn cờ tương tác: Tượng ở d4 đi theo hai đường chéo cắt qua ô của nó.

Quân Hậu đi như thế nào?

Hậu là quân mạnh nhất. Hậu kết hợp Xe và Tượng: đi bao nhiêu ô cũng được theo đường thẳng hoặc đường chéo, cả tám hướng.

Bàn cờ tương tác: Từ trung tâm bàn cờ, Hậu khống chế tới 27 ô.

Hậu không nhảy qua quân khác được, và cũng không đi được nước nhảy chữ L của Mã. Mỗi bên bắt đầu với một Hậu, nhưng Tốt đi tới hàng cuối có thể phong cấp thành thêm một Hậu nữa.

Vì Hậu rất giá trị, người mới hay đưa Hậu ra sớm rồi mất thời gian khi Hậu bị các quân nhỏ đuổi. Hãy phát triển Mã và Tượng trước.

Quân Vua đi như thế nào?

Vua đi một ô theo bất kỳ hướng nào: tiến, lùi, sang ngang hoặc chéo. Vua là quân quan trọng nhất, vì bạn thua khi Vua bị chiếu hết, nhưng Vua không phải quân tấn công mạnh ở đầu ván.

Bàn cờ tương tác: Vua ở e4 có thể đi tới bất kỳ ô nào trong tám ô xung quanh.

Hai luật đặc biệt của Vua:

Vua ăn quân giống như cách nó đi, một ô theo bất kỳ hướng nào, miễn là quân bị ăn không được bảo vệ. Thử xem: Hậu đen đã đến quá gần.

Bàn cờ tương tác: Hậu ở d2 chiếu Vua nhưng không có quân nào bảo vệ. Vua chỉ cần ăn Hậu.

Ở tàn cuộc, khi phần lớn quân đã bị đổi, Vua trở thành một quân chiến đấu mạnh. Hãy đưa Vua vào trung tâm.

Quân Mã đi như thế nào?

Mã đi theo hình chữ L: hai ô theo một hướng (lên, xuống, trái hoặc phải) rồi một ô sang bên. Cách nói khác: một ô thẳng rồi một ô chéo ra ngoài.

Mã là quân duy nhất nhảy qua được các quân khác. Chỉ có ô nó dừng lại là quan trọng.

Bàn cờ tương tác: Mã ở trung tâm có thể nhảy tới tám ô khác nhau. Để ý rằng nó luôn dừng ở ô khác màu với ô xuất phát.

Vì vậy Mã có thể đi ngay từ đầu ván, nhảy qua hàng Tốt:

Bàn cờ tương tác: Từ thế cờ ban đầu, Mã g1 nhảy qua hàng Tốt tới f3.

Giờ đến lượt bạn. Dùng Mã ăn Xe đen:

Bàn cờ tương tác: Dùng bước nhảy chữ L của Mã để ăn Xe ở c6.

Mã mạnh nhất khi ở gần trung tâm ("Mã ở mép bàn là Mã yếu") và rất giỏi chĩa đôi, tấn công hai quân cùng lúc. Tìm hiểu thêm trong bài đòn chiến thuật cho người mới.

Quân Tốt đi như thế nào?

Tốt là quân đơn giản nhất nhưng có nhiều luật đặc biệt nhất:

Bàn cờ tương tác: Tốt trắng nhảy hai ô ở nước đầu tiên, rồi ăn chéo Tốt đen.

Tốt bị chặn phía trước vẫn chưa hết đường đi nếu có quân đối phương ở ô chéo phía trước. Thử xem:

Bàn cờ tương tác: Tốt e4 không đi thẳng được vì Tốt đen ở e5 chặn. Nhưng nó vẫn ăn được quân.

Tốt còn hai nước đi đặc biệt:

Muốn tự luyện cách đi của Tốt, hãy thử bài học về Tốt trong khóa luật cờ miễn phí của chúng tôi.

Mỗi quân cờ đáng giá bao nhiêu?

Người chơi dùng một thang điểm đơn giản để so sánh các quân khi đổi quân:

Đây chỉ là con số tham khảo. Một Mã đứng tốt có thể mạnh hơn một Xe thụ động. Nhưng với người mới, hãy dùng chúng để tránh đổi quân thiệt: bỏ một Xe (5) lấy một Mã (3) thường khiến bạn thua về lâu dài.

Vị trí ban đầu của các quân

Khi bắt đầu, mỗi bên có 16 quân: 8 Tốt, 2 Xe, 2 Mã, 2 Tượng, 1 Hậu và 1 Vua. Cách xếp chính xác, kể cả vị trí của Hậu và Vua, có trong bài cách xếp bàn cờ vua.

Câu hỏi thường gặp

Quân cờ nào mạnh nhất?

Hậu. Hậu đi được bao nhiêu ô cũng được theo cả tám hướng, nên có giá trị khoảng chín Tốt. Vua là quân quan trọng nhất nhưng không phải mạnh nhất.

Mã có nhảy qua quân khác được không?

Có. Mã là quân duy nhất nhảy qua được các quân khác, của cả hai bên. Ô nó dừng lại chỉ cần trống hoặc có quân đối phương để ăn.

Tốt có đi lùi được không?

Không. Tốt không bao giờ đi lùi hay đi ngang, kể cả khi ăn quân. Đây là quân duy nhất không thể rút lui, nên mỗi nước đi Tốt là không lấy lại được: hãy nghĩ kỹ trước khi đẩy Tốt.

Hướng đi phụ thuộc vào màu quân. Tốt trắng luôn đi lên về phía hàng 8, Tốt đen luôn đi xuống về phía hàng 1.

Tốt có đi chéo được không?

Chỉ khi ăn quân. Tốt đi thẳng về phía trước, nhưng ăn chéo một ô phía trước bên trái hoặc bên phải. Tốt không được đi chéo vào một ô trống.

Có một ngoại lệ trông giống đi chéo vào ô trống: bắt tốt qua đường, khi Tốt của bạn ăn một Tốt đối phương vừa đi hai ô vượt qua nó. Tốt ăn chéo được mọi quân đối phương, kể cả Hậu, nhưng không bao giờ ăn Vua (xem câu hỏi tiếp theo).

Tốt có ăn được Vua không?

Không. Trong cờ vua không quân nào ăn Vua cả. Tốt có thể tấn công Vua (chiếu) khi đứng ở ô chéo phía trước Vua, và khi đó Vua phải thoát chiếu ngay ở nước tiếp theo. Nếu không thoát được thì đó là chiếu hết, ván cờ kết thúc khi Vua vẫn còn trên bàn.

Đi Vua vào ô bị chiếu, hoặc để Vua của mình bị chiếu, đơn giản là nước đi không hợp lệ. Khi chơi vui thì đi lại; trong giải đấu, trọng tài sẽ cho sửa lại và có thể phạt, đi sai nhiều lần có thể bị xử thua.

Tốt có đi hai ô được không?

Có, nhưng chỉ ở nước đi đầu tiên. Tốt còn ở ô xuất phát (hàng 2 với Trắng, hàng 7 với Đen) có thể đi thẳng một hoặc hai ô, miễn là cả hai ô đều trống. Sau đó, Tốt chỉ đi mỗi lần một ô.

Tốt không nhảy được: nếu ô thứ nhất bị chiếm thì cũng không đi hai ô được. Và nếu nước đi hai ô đưa Tốt của bạn đứng ngay cạnh một Tốt đối phương, Tốt đó có thể bắt tốt qua đường ở ngay nước tiếp theo.

Tốt có ăn thẳng được không?

Không. Tốt đi thẳng nhưng chỉ ăn chéo, một ô phía trước bên trái hoặc bên phải. Một quân đứng ngay trước Tốt sẽ chặn nó.

Vua có ăn quân được không?

Có. Vua có thể ăn bất kỳ quân đối phương nào ở ô bên cạnh, miễn là quân đó không được bảo vệ. Ăn một quân được bảo vệ sẽ khiến Vua bị chiếu, và điều đó không hợp lệ.

Vua có ăn được Hậu không?

Có, nếu Hậu đứng ở ô ngay cạnh Vua và không có quân đối phương nào khác bảo vệ. Hậu chiếu sát bên Vua mà không có quân hỗ trợ thì có thể bị ăn ngay, như trên bàn cờ ở phần quân Vua.

Nếu Hậu được bảo vệ, Vua không ăn được, vì như vậy Vua sẽ đi vào ô bị chiếu. Đó là lý do một quân Hậu có hỗ trợ đứng sát Vua đối phương thường là chiếu hết.

Vua có ăn được Vua không?

Không. Vua không bao giờ ăn được Vua đối phương, vì hai Vua không bao giờ được đứng ở hai ô cạnh nhau: đi sát Vua đối phương nghĩa là tự đưa Vua mình vào thế bị chiếu, điều này không hợp lệ. Không quân nào ăn được Vua cả. Ván cờ kết thúc bằng chiếu hết từ một nước trước đó.

Nếu trong ván cờ vui hai Vua lại đứng cạnh nhau, chắc chắn đã có một nước đi không hợp lệ và cần đi lại. Theo cả luật FIDE lẫn US Chess, nước đi không hợp lệ phải được sửa lại, và giải đấu có thể phạt thêm; xem chuyện gì xảy ra khi đi sai luật.

Vua có đi được hai ô không?

Chỉ khi nhập thành. Bình thường Vua đi một ô theo bất kỳ hướng nào. Mỗi ván một lần, nếu Vua và một Xe chưa từng đi và các điều kiện khác được đáp ứng, Vua đi hai ô về phía Xe đó và Xe nhảy qua Vua. Toàn bộ điều kiện, kể cả vì sao không được nhập thành để thoát chiếu hay đi qua ô bị chiếu, có trong bài nhập thành.

Hậu có đi như Mã được không?

Không. Trong cờ vua thông thường, Hậu chỉ đi theo đường thẳng và đường chéo, bao nhiêu ô cũng được. Nước nhảy chữ L của Mã là nước duy nhất Hậu không đi được, vì vậy Mã có thể tấn công Hậu mà Hậu không tấn công lại được.

Một quân đi được cả như Hậu lẫn như Mã có tồn tại trong một số biến thể cờ vua (thường gọi là "amazon"), nhưng không có trong cờ vua thông thường.

Hậu có nhảy qua quân khác được không?

Không. Chỉ có Mã mới nhảy được. Hậu cần đường đi trống: bất kỳ quân nào chắn đường, của bên nào cũng vậy, đều chặn Hậu. Hậu có thể ăn quân đối phương đầu tiên trên đường đi, nhưng không thể đi tiếp qua quân đó.

Học tiếp

Hướng dẫn liên quan