Nhập thành trong cờ vua: Cách thực hiện và khi nào được nhập thành

Học cách nhập thành trong cờ vua: nhập thành cánh Vua và cánh Hậu, năm điều kiện để nhập thành hợp lệ, lỗi thường gặp và nên nhập thành khi nào.

Nhập thành là nước đi duy nhất trong cờ vua mà bạn di chuyển hai quân cùng lúc: Vua và một quân Xe. Nó làm được hai việc trong một lượt: đưa Vua ra khỏi trung tâm, nơi diễn ra phần lớn cuộc chiến, và đưa Xe về gần giữa bàn cờ để tham gia trận đấu.

Gần như ván nào người chơi cũng nhập thành, nên rất đáng để học luật này cho đúng. Bài viết này giải thích chính xác cách nhập thành, khi nào được phép và khi nào không.

Nhập thành như thế nào?

Để nhập thành, bạn đi Vua hai ô về phía một quân Xe, rồi đặt Xe đó vào ô mà Vua vừa đi qua. Cả hai quân di chuyển trong cùng một lượt và được tính là một nước.

Có hai cách nhập thành:

• Nhập thành cánh Vua (nhập thành ngắn): Vua đi từ e1 sang g1 và Xe từ h1 sang f1. Với bên Đen, Vua đi từ e8 sang g8 và Xe từ h8 sang f8.
• Nhập thành cánh Hậu (nhập thành dài): Vua đi từ e1 sang c1 và Xe từ a1 sang d1. Với bên Đen, Vua đi từ e8 sang c8 và Xe từ a8 sang d8.

Bấm "Xem minh họa" để xem nhập thành cánh Vua:

Còn đây là nhập thành cánh Hậu. Vua vẫn chỉ đi hai ô, nhưng Xe đi ba ô:

Luật nhập thành: khi nào được nhập thành?

Nhập thành chỉ hợp lệ khi tất cả các điều kiện sau đều đúng:

1. Cả Vua lẫn quân Xe đó đều chưa từng di chuyển trong ván. Nếu Vua đã đi dù chỉ một lần (rồi quay về), bạn không bao giờ được nhập thành nữa. Nếu chỉ một Xe đã đi, bạn vẫn có thể nhập thành ở phía bên kia.
2. Mọi ô giữa Vua và Xe đều trống. Nhập thành cánh Vua cần f1 và g1 trống; nhập thành cánh Hậu cần b1, c1 và d1 trống.
3. Vua của bạn không đang bị chiếu. Bạn không thể nhập thành để thoát chiếu.
4. Vua không đi qua ô bị quân đối phương tấn công. Với nhập thành cánh Vua, f1 phải an toàn; với cánh Hậu, d1 phải an toàn.
5. Vua không dừng lại ở ô bị chiếu. Như mọi nước đi khác, nhập thành không được khiến Vua mình bị chiếu.

Các điều kiện này nằm ở Điều 3.8 của Luật cờ vua FIDE, và luật của Liên đoàn Cờ vua Mỹ (US Chess) cũng giống hệt. Điều kiện thứ nhất là vĩnh viễn: một khi Vua hoặc Xe đã đi, quyền nhập thành đó mất hẳn. Các điều kiện 2 đến 5 chỉ tạm thời ngăn nhập thành. Khi ô đã trống trở lại hoặc hết bị chiếu, bạn lại được nhập thành.

Hãy để ý rằng các điều kiện đều nói về Vua. Xe được phép bị tấn công và có thể đi qua ô bị tấn công. Khi nhập thành cánh Hậu, Xe đi qua b1, và việc quân đối phương khống chế b1 không ảnh hưởng gì.

Tự thử nhé

Đến lượt Trắng. Hãy nhập thành cánh Vua: cầm Vua lên và đi hai ô sang phải.

Khi nào không được nhập thành?

Người mới hay quên các điều kiện 3 đến 5. Ví dụ dưới đây: Tượng đen ở c4 tấn công f1, nên Trắng không thể nhập thành cánh Vua vì Vua phải đi qua một ô bị tấn công.

So sánh với thế cờ tiếp theo. Xe đen ở b8 tấn công b1, nhưng nhập thành cánh Hậu vẫn hợp lệ, vì chỉ có Xe đi qua b1. Đường đi của Vua (d1 và c1) vẫn an toàn.

Các trường hợp khác không được nhập thành:

• Bạn đang bị chiếu. Hãy thoát chiếu trước; nếu Vua và Xe vẫn chưa di chuyển, bạn có thể nhập thành ở lượt sau.
• Có một quân (của bất kỳ bên nào) đứng giữa Vua và Xe.
• Quân Xe bạn muốn nhập thành đã bị ăn, hoặc đã đi rồi quay về.

Tự thử: chỉ một phía hợp lệ

Trắng vẫn còn cả hai quyền nhập thành, nhưng Tượng c4 khống chế f1. Nhập thành cánh Vua (O-O) sẽ đưa Vua đi qua một ô bị tấn công, nên không hợp lệ. Đường đi của Vua về cánh Hậu, d1 và c1, vẫn an toàn. Hãy nhập thành đúng luật:

Nhập thành sau khi bị chiếu

Bị chiếu không làm mất quyền nhập thành. Ở đây Tượng b4 chiếu Vua trắng. Trắng không thể nhập thành để thoát chiếu, nên dùng Mã chặn ở c3. Sang nước sau, Vua đã hết bị chiếu, Vua và Xe chưa từng đi, và Trắng nhập thành bình thường.

Nếu Trắng thoát chiếu bằng một nước đi Vua, chẳng hạn Kf1, thì quyền nhập thành mất hẳn trong suốt ván, vì Vua đã di chuyển.

Nhập thành trên bàn cờ thật (và trực tuyến)

Trong ván cờ trên bàn thật, hãy chạm vào Vua trước và đi Vua hai ô, rồi dùng cùng tay đó đi Xe. Theo luật FIDE, nhập thành là một nước đi của Vua. Nếu bạn chạm vào Xe trước, nước đi đó được coi là nước đi của Xe và bạn có thể mất quyền nhập thành ở lượt đó do luật chạm quân.

Khi chơi trực tuyến, bạn chỉ cần kéo Vua đi hai ô (hoặc thả lên quân Xe ở một số trang), Xe sẽ tự di chuyển. Trên Chessyo bạn có thể kéo Vua, hoặc bấm vào Vua rồi bấm vào ô đích.

Ký hiệu nhập thành

Trong ký hiệu cờ vua, nhập thành cánh Vua viết là O-O và nhập thành cánh Hậu là O-O-O. Một số sách và trang web dùng số không (0-0 và 0-0-0); ý nghĩa vẫn như nhau.

Nên nhập thành khi nào?

Không có số nước cố định, nhưng người chơi giỏi thường nhập thành trong khoảng mười nước đầu. Một quy tắc hay từ các nguyên tắc khai cuộc:

• Phát triển Mã và Tượng trước để các ô giữa Vua và Xe trống.
• Nhập thành trước khi tấn công, nhất là khi trung tâm bắt đầu mở.
• Nhập thành cánh Vua nhanh hơn (chỉ cần dọn hai quân) và thường an toàn hơn cho người mới.
• Nhập thành cánh Hậu đưa Xe vào cuộc nhanh hơn nhưng để Tốt a thiếu bảo vệ, nên Vua thường phải lùi sang b1 sau đó.

Để Vua ở trung tâm quá lâu là một trong những lý do phổ biến nhất khiến người mới thua. Các cột trung tâm mở ra rất nhanh, và Vua chưa nhập thành trở thành mục tiêu của những nước chiếu và đòn chiến thuật.