Cách thắng cờ vua: 8 thói quen giúp bạn thắng nhiều hơn
Cách thắng cờ vua thường xuyên hơn: kiểm tra nước hớ, trừng phạt sai lầm, nhập thành sớm, đổi quân khi hơn, kết thúc thế thắng và dùng đồng hồ khéo.
Nếu bạn muốn thắng nhiều ván cờ hơn, đây là bí mật mà phần lớn các bài hướng dẫn bỏ qua: ở trình độ người mới và câu lạc bộ, ván cờ hiếm khi được thắng. Nó bị thua. Một người để quân bị treo, bước vào thế bị chiếu hết hoặc hết giờ, và người kia chỉ việc nhận món quà. Cách nhanh nhất để thắng nhiều hơn là trở thành người mắc ít lỗi như vậy hơn, và không bao giờ bỏ qua sai lầm của đối thủ.
Bài viết này dành cho ván cờ bạn sắp chơi tối nay, không phải một kế hoạch học dài hạn. (Muốn có kế hoạch đó, hãy đọc bài cách tiến bộ trong cờ vua.) Dưới đây là tám thói quen thực tế giúp biến thế cờ cân bằng thành thắng lợi và biến thế thắng thành điểm số, kèm bàn cờ tương tác ở những chỗ cần thiết.
Có cách nào lần nào cũng thắng không?
Không, và không ai làm được. Ngay cả nhà vô địch thế giới cũng thua. Nhưng bạn có thể thắng tỉ lệ cao hơn nhiều trước những người cùng trình độ, và chắc chắn rằng khi đã có thế thắng thì bạn thật sự kết thúc được ván cờ. Phần lớn người chơi mất điểm vì đánh hỏng thế cờ tốt nhiều hơn là vì bị chơi hay hơn. Sửa được điều đó là cách tăng điểm nhanh nhất.
Hãy coi mỗi ván cờ là hai việc: không cho không thứ gì, và lấy mọi thứ được cho. Tám thói quen dưới đây đều phục vụ hai việc đó.
1. Hỏi "nước đó muốn gì?" trước mỗi lần đáp
Mỗi khi đối thủ đi, hãy dừng lại và hỏi nước đó đe dọa gì. Không phải bạn muốn đi gì, mà là họ muốn làm gì tiếp theo. Nhìn vào quân vừa đi: giờ nó tấn công gì? Nó có mở đường cho Tượng, Xe hay Hậu phía sau không?
Người mới hay bỏ qua bước này khi nước của đối thủ trông như một món quà. Đó chính là lúc bạn nên chậm lại. Một con Tốt hay một quân "miễn phí" đôi khi là mồi nhử. Đây là một cái bẫy nổi tiếng trong Khai cuộc Ý, khi Trắng ăn Tốt mà không hỏi vì sao Đen cho phép.
Sau 4...Qg5, Hậu Đen tấn công cùng lúc Mã e5 và Tốt g2. Một nước bình tĩnh hơn như 5.Ng4, cứu Mã và che các đe dọa, sẽ hạn chế thiệt hại. Thay vào đó, lòng tham dẫn đến bị chiếu hết ở nước thứ 7. Biến này có tên là Gambit Blackburne Shilling, và ngày nào nó cũng vẫn bắt được người chơi trên mạng.
Hãy biến câu hỏi này thành phản xạ. Rồi trước khi buông tay khỏi quân của mình, kiểm tra lần cuối: sau nước này, có quân nào của mình bị tấn công mà không được bảo vệ không? Bài chiến thuật cho người mới giải thích các đòn (đòn đôi, ghim, xiên) mà thói quen này giúp bạn tránh.
2. Trừng phạt mọi sai lầm của đối thủ
Nửa còn lại của công việc là nhận ra sai lầm của đối thủ. Người chơi câu lạc bộ bỏ lỡ quân miễn phí thường xuyên, thường vì đang mải với kế hoạch của mình. Ở mỗi nước, trước khi nghĩ đến kế hoạch, hãy quét nhanh theo thứ tự:
- Chiếu. Mình có nước chiếu nào không? Vua sẽ chạy đi đâu?
- Ăn quân. Mình có ăn được gì không? Quân đó có được bảo vệ không? Đếm số quân tấn công và số quân bảo vệ.
- Đe dọa. Mình có tấn công được thứ gì lớn không, như Hậu, một quân không được bảo vệ hay các ô thoát của Vua?
Chiếu trước, vì nước chiếu buộc đối thủ phải đáp và không cho họ thời gian. Hãy thử ở đây. Đen vừa đi một nước trông rất tự nhiên trong Phòng thủ Petrov, nhưng Vua và Hậu Đen vẫn đứng trên cột e đã mở.
Nếu bạn quét các nước chiếu ở mỗi lượt, những thế cờ như thế này sẽ tự hiện ra. Nếu không, bạn sẽ đi một nước phát triển "bình thường" và không bao giờ biết mình vừa bỏ lỡ một ván thắng.
3. Phát triển nhanh, nhập thành sớm, rồi đưa Xe vào trận
Nhiều ván cờ của người mới được quyết định trước nước 15 vì một ông Vua vẫn ở giữa bàn khi trung tâm bị mở. Bàn cờ vừa rồi là ví dụ: Vua Đen chưa rời e8, nên chỉ một nước Mã đã thắng Hậu. Bạn không cần lý thuyết khai cuộc sâu để tránh điều đó. Bạn chỉ cần một danh sách ngắn cho mười nước đầu:
- Đặt một Tốt vào trung tâm (e4 hoặc d4 khi cầm Trắng, một nước đáp ở trung tâm khi cầm Đen).
- Đưa Mã và Tượng ra hướng về trung tâm, thường là Mã trước.
- Nhập thành, thường là cánh Vua, trong khoảng tám đến mười nước đầu.
- Nối hai Xe và đặt chúng lên cột mở hoặc nửa mở.
- Đừng đi một quân hai lần hay đưa Hậu ra sớm, trừ khi nó thắng được thứ gì cụ thể.
Nếu muốn có sẵn các nước khai cuộc theo đúng những nguyên tắc này, hãy dùng bộ khai cuộc đơn giản của chúng tôi và luyện Khai cuộc Ý. Bài học tương tác về nguyên tắc khai cuộc rèn đúng những ý tưởng này.
Điều này đúng cả hai chiều: nếu đối thủ để Vua ở trung tâm và cột e được mở, hãy đặt Xe hoặc Hậu lên đó và tìm nước chiếu.
4. Khi hơn quân, hãy đổi quân
Khi đã hơn quân, cách đơn giản nhất để thắng là đổi quân, không đổi Tốt. Mỗi lần đổi làm cho phần quân hơn của bạn càng có giá trị. Hơn một Mã khi mọi quân còn trên bàn là tốt; hơn một Mã khi chỉ còn vài con Tốt thường là quyết định. Đổi quân cũng loại bỏ những quân tấn công mà đối thủ cần để đe dọa bạn.
Điều ngược lại cũng đúng. Khi bạn thua quân, hãy tránh đổi, giữ Hậu trên bàn và tìm cách làm thế cờ phức tạp. Càng nhiều quân trên bàn, đối thủ càng có nhiều cơ hội đi sai.
5. Kết thúc công việc: biến thế thắng thành ván thắng
Thế thắng chưa phải là ván thắng. Nhiều người có ưu thế lớn rồi lơ là và để đối thủ gỡ lại. Khi bạn hơn rõ rệt, hãy đổi tư duy từ "tấn công" sang "an toàn là trên hết":
- Lấy đi cơ hội phản công. Trước khi đi tìm thêm quân, hãy hỏi đối thủ đang hy vọng điều gì và ngăn nó lại. Tạo "cửa thở" cho Vua (một nước Tốt như h3) để Vua không bị chiếu hết ở hàng cuối.
- Đi nước đơn giản. Nếu hai nước đều thắng, hãy chọn nước bạn tính được trọn vẹn.
- Dùng Tốt hoặc quân hơn. Trong tàn cuộc, tạo một Tốt thông và đẩy nó lên. Đưa Vua lên phía trước; trong tàn cuộc Vua là một quân mạnh.
- Thuộc các thế chiếu hết cơ bản. Bạn cần chiếu hết được bằng Vua và Hậu, Vua và Xe mà không phải suy nghĩ. Bài các thế chiếu hết cơ bản chỉ cách làm.
- Cẩn thận với hòa pat. Khi đối thủ chỉ còn Vua, hãy kiểm tra rằng sau nước của bạn họ vẫn còn nước đi hợp lệ, trừ khi nước của bạn là chiếu hết.
Luật đằng sau cái bẫy này được giải thích trong bài chiếu, chiếu hết và hòa pat.
6. Khi bị kém thế, hãy làm khó đối thủ
Không phải lúc nào bạn cũng đang thắng. Khi bị tụt lại, đừng đầu hàng quá sớm và đừng buông xuôi trong đầu. Người mới và người chơi câu lạc bộ hay đầu hàng ở những thế cờ mà đối thủ có lẽ chưa chắc đã thắng nổi. Thay vào đó:
- Giữ quân trên bàn và tránh đổi quân, như đã nói ở trên.
- Tạo đe dọa, dù nhỏ. Người phải liên tục đối phó với đe dọa sẽ mắc nhiều lỗi hơn.
- Nhắm vào Vua đối phương. Nước chiếu và cơ hội tấn công là vũ khí thực tế tốt nhất của bạn.
- Dùng đồng hồ. Nếu đối thủ sắp hết giờ, những thế cờ đơn giản nhưng khó chịu rất khó chơi nhanh.
Tất nhiên, khi đã thua hoàn toàn trước một đối thủ mạnh hơn nhiều và còn nhiều thời gian, đầu hàng là bình thường và lịch sự. Nhưng trước người cùng trình độ, tinh thần chiến đấu sẽ cứu được số ván "thua" nhiều đến bất ngờ.
7. Dành thời gian cho những lúc quan trọng
Quản lý thời gian tốt tự nó cũng thắng được ván cờ. Hai lỗi thường gặp: đi khai cuộc thật chậm rồi đánh vội phần trung cuộc quyết định, hoặc nghĩ năm phút cho một nước ăn lại hiển nhiên.
- Đi các nước khai cuộc quen thuộc khá nhanh, rồi chậm lại khi thế cờ trở nên mới lạ.
- Nghĩ kỹ nhất khi có gì đó thay đổi: quân được đổi, một đường mở ra, đối thủ tạo đe dọa, hoặc bạn sắp ăn một quân.
- Ăn lại và đi các nước bắt buộc nhanh, trừ khi có một nước chiếu hay ăn quân xen giữa.
- Giữ thời gian dự phòng. Trong ván 10 phút, cố còn ít nhất vài phút khi ván cờ chưa ngã ngũ.
- Nếu bạn nhanh hơn đối thủ nhiều, hãy giữ thế cờ đơn giản và an toàn. Đồng hồ của họ có thể quyết định thay bạn.
Thể thức thời gian phù hợp cũng quan trọng cho việc học. Cờ nhanh (từ 10 phút trở lên) cho bạn đủ thời gian quét chiếu, ăn quân, đe dọa; cờ chớp (bullet) thì không. Xem bài các thể thức thời gian để biết từng thể thức nghĩa là gì.
8. Luyện cách thắng với máy
Chơi với máy là cách an toàn nhất để luyện những thói quen này, vì máy không bao giờ chán bạn và bạn có thể chọn độ mạnh của nó. Chessyo cho bạn chơi với máy ở mười cấp độ, từ người mới tập đến sức mạnh đại kiện tướng. Để tận dụng tốt nhất:
- Chọn cấp độ mà bạn thắng khoảng một nửa số ván. Nếu ván nào cũng thắng, hãy lên một cấp; nếu không bao giờ thắng, hãy xuống một cấp.
- Luyện kết thúc ván. Khi hơn quân, hãy kết thúc bằng đổi quân và một thế chiếu hết gọn gàng thay vì ăn tất cả mọi thứ.
- Hạn chế đi lại. Đi lại giúp ích khi đang học, nhưng một ván không đi lại là bài kiểm tra tốt hơn.
- Xem lại sau ván. Mở ván cờ trên bàn phân tích và tìm những lúc bạn bỏ lỡ một nước chiếu, một nước ăn quân hay một đe dọa.
Giữa các ván, hãy giải vài bài đố. Bài đố rèn thói quen quét "chiếu, ăn quân, đe dọa" nhanh hơn bất cứ thứ gì khác, còn các bài học tương tác dạy chiếu hết và tàn cuộc từng bước.
Danh sách 30 giây cho mỗi nước đi
Gộp tám thói quen lại, bạn có một quy trình đủ ngắn để dùng trong mọi ván:
- Nước vừa rồi của đối thủ đe dọa gì?
- Mình có nước chiếu, ăn quân hay đe dọa nào không? Có quân nào của họ không được bảo vệ không?
- Nếu không có gì chiến thuật, hãy cải thiện quân kém nhất, nhập thành hoặc đưa Xe lên cột mở.
- Mình đang hơn? Vậy thì đổi quân và giữ an toàn. Mình đang kém? Vậy thì giữ quân và tạo đe dọa.
- Trước khi đi: sau nước này, có quân nào của mình bị treo không, và hàng cuối có an toàn không?
Bạn sẽ không thắng mọi ván. Nhưng nếu dùng danh sách này ở mỗi nước, bạn sẽ thua ít ván vì vô tình hơn rất nhiều, và sẽ thắng phần lớn những ván mà đối thủ cố "tặng" cho bạn.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để lần nào chơi cờ vua cũng thắng?
Bạn không thể thắng mọi ván, vì đối thủ cũng được đi. Điều bạn làm được là thắng thường xuyên hơn nhiều bằng cách không bao giờ để quân không được bảo vệ, kiểm tra đe dọa sau mỗi nước của đối thủ, trừng phạt sai lầm của họ và bình tĩnh kết thúc thế thắng. Những thói quen đó quan trọng hơn bất kỳ mẹo khai cuộc nào.
Cách nhanh nhất để thắng một ván cờ vua là gì?
Thế chiếu hết nhanh nhất có thể là Fool's Mate chỉ trong hai nước, còn Scholar's Mate cần bốn nước, nhưng cả hai chỉ thành công khi đối thủ đi hớ. Trước người chơi cẩn thận, chiếu hết nhanh không hiệu quả, vì vậy hãy tập trung vào phát triển quân vững chắc và chiến thuật. Bài các thế chiếu hết cơ bản chỉ cách hai cái bẫy này vận hành và cách tránh chúng.
Nước đi đầu tiên nào tốt nhất để thắng cờ vua?
Không có nước đầu tiên nào tự nó thắng được. 1.e4 và 1.d4 đều rất tốt vì chúng chiếm trung tâm và mở đường cho quân. Hãy chọn một nước, học vài nước của một khai cuộc đơn giản và dành phần lớn thời gian cho chiến thuật.
Làm sao để thắng máy khi chơi cờ vua?
Chọn cấp độ mà bạn thắng được khoảng một nửa số ván và chơi cờ vững chắc, đơn giản. Phát triển quân, nhập thành, không để quân bị treo và đổi quân khi đã hơn. Máy ở cấp thấp cố ý đi sai, nên hãy kiểm tra mỗi nước xem có quân miễn phí không. Lên một cấp khi bạn bắt đầu thắng phần lớn các ván.
Khi hơn quân thì làm sao để thắng?
Đổi quân, nhất là đổi Hậu, giữ Vua an toàn, ngăn cơ hội phản công của đối thủ và đẩy các Tốt hơn trong tàn cuộc. Hãy thuộc thế chiếu hết bằng Vua và Hậu, Vua và Xe, và luôn kiểm tra hòa pat khi đối thủ chỉ còn Vua.
Khi nào nên đầu hàng trong một ván cờ?
Hãy đầu hàng khi thế cờ đã vô vọng và bạn chắc chắn đối thủ biết cách thắng, ví dụ thua một Hậu mà không có cơ hội phản công trước một đối thủ mạnh. Trước người cùng trình độ, chơi tiếp thường có lợi, vì thế thắng hay bị đánh hỏng.
Học tiếp
Hướng dẫn liên quan
- How to Get Better at Chess: A Practical Plan for Beginners — A practical plan to get better at chess: stop blundering, solve puzzles daily, play longer games, review your losses, learn endgames and build a weekly routine.
- Chess Tactics for Beginners: Forks, Pins, Skewers and More — The essential chess tactics for beginners: forks, pins, skewers, discovered attacks, double checks and removing the defender, with puzzles to try.
- Basic Checkmates Every Beginner Should Know — Learn the essential checkmates: queen and king, rook and king, the ladder mate, back-rank mate, Scholar's Mate, Fool's Mate and smothered mate.
- Bộ khai cuộc cờ vua cho người mới: Cầm Trắng và cầm Đen nên đi gì — Người mới nên học khai cuộc nào? Một bộ khai cuộc dùng ngay: một khai cuộc khi cầm Trắng, một cách đáp 1.e4 và 1.d4, kèm kế hoạch, bẫy và bài luyện.