Cách chiếu hết bằng Vua và Xe (từng bước một)

Học chiếu hết bằng Vua và Xe từng bước: dựng "hộp", thu nhỏ hộp bằng Vua và Xe, dùng thế đối Vua, nước chờ và tránh hết nước đi.

Bạn đã đổi hết quân, giờ chỉ còn Vua và Xe đấu với một Vua trơ trọi. Đây là thế thắng chắc chắn, nhưng chỉ khi bạn biết kỹ thuật. Rất nhiều người mới chơi cứ đuổi Vua đối phương chạy khắp bàn cờ bằng các nước chiếu, rồi hết ý tưởng, và cuối cùng hoặc làm đối phương hết nước đi, hoặc chạm giới hạn 50 nước.

Bài này dạy cách chiếu hết bằng Xe theo một phương pháp chắc chắn: phương pháp "chiếc hộp". Bạn sẽ học cách dựng hộp, cách Vua và Xe phối hợp để thu nhỏ hộp, hai mẫu chiếu hết cuối cùng và những sai lầm khiến bạn mất thắng. Cuối bài có một ví dụ đầy đủ bắt đầu từ giữa bàn cờ. Nếu muốn xem nhanh tất cả các thế chiếu hết cơ bản trước, hãy đọc bài các thế chiếu hết cơ bản.

Vì sao Vua và Xe luôn thắng

Một mình Xe không thể chiếu hết Vua. Xe kiểm soát cả một hàng ngang và một cột dọc, nhưng không với tới các ô chéo sát bên mình, và Vua đối phương có thể đi tới bắt Xe. Vua của bạn chính là mảnh ghép còn thiếu: nó bảo vệ Xe và chiếm những ô mà Xe không với tới.

Tin vui là Vua phòng thủ không bao giờ thoát được. Nếu đi đúng, Vua và Xe chiếu hết một Vua đơn độc trong tối đa 16 nước từ bất kỳ thế cờ nào. Người chơi phong trào thường cần thêm vài nước, nhưng dưới 30 nước là hoàn toàn ổn.

Kế hoạch bốn bước

Dựng hộp. Đặt Xe lên một hàng hoặc một cột để cắt Vua đối phương khỏi một phần bàn cờ.
Đưa Vua lên. Đi Vua của bạn về phía Vua đối phương, luôn ở cùng một phía của Xe.
Thu nhỏ hộp. Mỗi lần Vua đối phương lùi lại, đưa Xe tiến thêm một hàng. Khi hai Vua đối mặt nhau, một nước chiếu của Xe sẽ đẩy Vua lùi về.
Chiếu hết ở mép bàn. Khi Vua đã bị dồn ra mép, dùng một trong hai mẫu chiếu hết đơn giản.

Luôn nhớ hai quy tắc an toàn: đừng bao giờ để Xe ở chỗ Vua đối phương bắt được, và đừng bao giờ lấy đi nước đi hợp lệ cuối cùng của Vua đối phương, trừ khi đó là chiếu hết.

Bước 1: Dựng hộp

Xe là một hàng rào. Khi Xe đứng trên hàng hoặc cột sát cạnh Vua đối phương, Vua không thể vượt qua. Khu vực mà Vua còn được di chuyển chính là cái hộp, và toàn bộ việc của bạn là làm cho hộp ngày càng nhỏ cho đến khi không còn chỗ nào.

Bàn cờ tương tác: Xe ở a4 rào hàng ngang thứ tư. Vua đen bị nhốt trong một chiếc hộp từ hàng năm trở lên, tức là nửa bàn cờ.

Thường thì nên rào Vua ngay ở đường sát cạnh nó, để hộp nhỏ nhất có thể ngay từ đầu. Hãy tự thử. Vua đen đang ở c5; tìm nước Xe dựng được chiếc hộp chật nhất mà vẫn an toàn:

Bàn cờ tương tác: Trắng đi. Dựng hộp: dùng Xe cắt đường Vua đen để nó bị nhốt trong ít cột nhất có thể.

Bước 2: Đưa Vua lên

Một mình Xe không thu nhỏ được hộp: Xe vừa tiến lại gần là Vua đối phương đi tới đuổi. Vì vậy bước thứ hai là đưa Vua của bạn lên hỗ trợ. Đi Vua về phía Vua đối phương, ở phía bên này hàng rào. Đi chéo thường là nhanh nhất.

Trong lúc đó Xe cứ đứng yên trên đường của nó: hộp không bao giờ to ra miễn là Xe còn đứng đó và còn an toàn.

Bước 3: Thu nhỏ hộp bằng thế đối Vua

Thời điểm then chốt là khi hai Vua đứng đối mặt nhau, trên cùng một cột (hoặc một hàng) và cách nhau đúng một ô. Đó gọi là thế đối Vua (opposition). Lúc này Vua đối phương không thể bước về phía Vua của bạn, nên một nước Xe chiếu dọc theo đường nằm giữa hai Vua sẽ buộc nó lùi thêm một hàng.

Bàn cờ tương tác: Trắng đi. Hai Vua đối mặt nhau trên cột e, cách nhau một ô. Hãy đẩy Vua đen về hàng cuối.

Chú ý rằng nước chiếu chỉ hiệu quả vì Vua của bạn kiểm soát các ô phía trước Vua đối phương. Chiếu khi hai Vua không đối mặt chỉ giúp Vua đối phương bước lên lại.

Nước chờ

Thường thì Vua đối phương không chịu bước vào thế đối Vua mà đứng cách Vua của bạn một bước Mã. Lúc đó hãy dùng một mẹo nhỏ: đi một nước chờ bằng Xe, trượt Xe dọc theo chính đường của nó, càng xa Vua đối phương càng tốt. Hộp vẫn giữ nguyên, nhưng giờ đến lượt Đen, và Đen buộc phải nhường: hoặc Vua bước vào thế đối Vua (và nước Xe chiếu đẩy nó lùi), hoặc Vua đi xa khỏi Vua của bạn, về phía góc, và Vua của bạn đi theo.

Bàn cờ tương tác: Hai Vua không đối mặt, nên chiếu là vô ích. Trắng đi nước chờ Rg7, và Đen phải nhường. Xem từng nước: Vua đen chạy vào góc, Vua trắng đi theo cho tới khi chiếu hết.

Nếu Đen đáp lại Rg7 bằng ...Ke8, hai Vua sẽ đối mặt và Rg8 là chiếu hết ngay.

Giữ Xe an toàn

Vua phòng thủ sẽ tìm cách tấn công Xe của bạn. Khi đó đừng hoảng và đừng vội chiếu. Hãy đi Xe dọc theo chính đường của nó, sang phía xa của bàn cờ. Hộp vẫn giữ nguyên kích thước, còn Xe đã ra khỏi tầm với.

Bàn cờ tương tác: Vua đen tấn công Xe ở g6, còn Vua trắng ở quá xa để bảo vệ. Giữ hàng rào ở hàng sáu, nhưng đưa Xe ra xa Vua đen nhất có thể.

Chỉ khi rời Xe khỏi đường rào, hoặc để Xe đứng sát Vua đối phương mà không được bảo vệ, bạn mới đánh mất chiến thắng.

Hai mẫu chiếu hết cuối cùng

Khi hộp chỉ còn một hàng ở mép bàn cờ, bạn chỉ còn cách chiếu hết một nước. Có hai mẫu cần biết.

Mẫu 1: hai Vua đối mặt. Vua đối phương ở mép bàn, Vua của bạn đứng ngay trước mặt nó, cách một ô (thế đối Vua), và Xe chiếu dọc theo mép. Vua của bạn kiểm soát ba ô thoát. Ví dụ về nước chờ ở trên kết thúc đúng như vậy.

Mẫu 2: trong góc. Khi Vua đối phương nằm trong góc, Vua của bạn không cần đối mặt chính xác. Với Vua đen ở a8, Vua trắng ở c7 (cách một bước Mã) kiểm soát b7 và b8, nên Xe chiếu theo cột a là chiếu hết. Vua trắng ở b6 kiểm soát a7 và b7, nên Xe chiếu theo hàng tám là chiếu hết.

Bàn cờ tương tác: Trắng đi. Vua đen đang ở trong góc. Hãy tìm nước chiếu hết.

Cẩn thận hết nước đi

Hết nước đi (pat) là cách kinh điển để mất nửa điểm trong thế cờ này. Nó xảy ra khi Vua đối phương không bị chiếu nhưng không còn nước đi hợp lệ, và ván cờ hòa. Ở gần mép bàn, mỗi nước "ép" đều cần kiểm tra nhanh: Vua đối phương còn ô nào để đi không?

Bàn cờ tương tác: Trắng đi và chiếu hết sau hai nước. Cẩn thận: nước ép tự nhiên Rg7 được Vua bảo vệ, nhưng khiến Đen không còn nước đi hợp lệ nào. Đó là hết nước đi, hòa!

Một thói quen tốt: trước mỗi nước ở giai đoạn cuối, hãy đếm số nước đi hợp lệ của Vua đối phương sau nước của bạn. Nếu bằng không, thì đó phải là chiếu hết.

Một ví dụ đầy đủ

Dưới đây là cả một ván bắt đầu từ giữa bàn cờ, Đen phòng thủ khá dai dẳng. Hãy xem từng nước và quan sát chiếc hộp nhỏ dần.

Bàn cờ tương tác: Vua và Xe đấu Vua, bắt đầu từ trung tâm. Xem cả 19 nước: dựng hộp, đưa Vua lên, nước chờ, chiếu ở thế đối Vua và chiếu hết.

Diễn biến bằng lời:

1.Ra4 dựng hộp: Đen bị nhốt phía trên hàng bốn.
2.Ke2 và 3.Kd3 đưa Vua lên. Đen né thế đối Vua bằng 3...Ke5.
4.Ke3 Kd5 5.Rh4 là một nước chờ. Vua đen lùi bằng 5...Kd6, nên 6.Rh5 thu hộp lại còn ba hàng.
7.Ke4 Kd6 8.Rg5 là một nước chờ nữa. Sau 8...Kc6 9.Kd4 Kd6, hai Vua đối mặt, và 10.Rg6+ đẩy Đen lên hàng bảy.
11.Ke5 Kf7 tấn công Xe, nên 12.Ra6 đưa Xe sang phía xa mà vẫn giữ hộp.
12...Ke7 bước vào thế đối Vua, và 13.Ra7+ đẩy Vua về hàng cuối.
14.Kd6 Ke8 15.Rb7 là nước chờ cuối cùng. Đen chạy về góc, Vua trắng đi theo (16.Ke6, 17.Kf6, 18.Kg6), và 19.Rb8# là chiếu hết kiểu hai Vua đối mặt.

Những sai lầm thường gặp

Chiếu vô cớ. Chiếu lung tung thường để Vua thoát khỏi hộp. Chỉ chiếu khi hai Vua ở thế đối Vua, hoặc khi đó là chiếu hết.
Để Xe bị bắt. Nếu Vua đối phương đứng sát Xe mà Vua của bạn không bảo vệ, Xe sẽ mất, và Vua đấu Vua là hòa. Hãy đưa Xe sang đầu xa của đường rào.
Quên Vua. Xe không làm một mình được. Nếu bạn vừa đi Xe năm nước liền, có lẽ Vua của bạn đang ở quá xa.
Hết nước đi ở mép bàn. Trước mỗi nước ở gần mép, hãy chắc rằng Vua đối phương vẫn còn nước đi hợp lệ hoặc đã bị chiếu hết.

Đừng quên luật 50 nước

Theo luật 50 nước, ván cờ hòa khi mỗi bên đã đi 50 nước mà không có nước ăn quân hay đi Tốt. Khi chơi trực tiếp theo luật FIDE và Liên đoàn Cờ vua Mỹ (US Chess), bạn hoặc đối thủ có thể yêu cầu hòa; phần lớn các trang chơi trực tuyến, trong đó có Chessyo, áp dụng tự động. Việc đếm bắt đầu lại sau nước ăn quân cuối cùng, nên khi quân cuối cùng của đối phương bị bắt, bạn có 50 nước để chiếu hết. Phương pháp chiếc hộp cần ít hơn nhiều, nhưng chiếu lung tung có thể tiêu tốn số nước đó nhanh hơn bạn nghĩ. Đọc thêm trong bài các luật hòa trong cờ vua.

Cách luyện tập

Học bài chiếu hết bằng Xe trên Chessyo, rồi thử chiếu hết kiểu bậc thang bằng hai Xe.
Chơi thế Vua và Xe trong phần luyện tàn cuộc cho tới khi bạn chiếu hết dưới 25 nước mà không cần suy nghĩ.
Bày thế cờ để đấu với máy từ nhiều vị trí khác nhau, mỗi lần đặt Vua đối phương ở trung tâm.

Khi chiếu hết bằng Xe đã thành phản xạ, chiếu hết bằng Hậu sẽ rất dễ, và bạn sẽ thắng được nhiều tàn cuộc hơn. Để có cái nhìn tổng quát về cách kết thúc ván cờ, hãy xem bài cách thắng cờ vua.

Câu hỏi thường gặp

Chiếu hết bằng Vua và Xe mất bao nhiêu nước?

Nếu đi hoàn hảo, Vua và Xe chiếu hết một Vua đơn độc trong tối đa 16 nước từ bất kỳ thế cờ nào. Với phương pháp chiếc hộp, người mới chơi thường cần 20 đến 30 nước, vẫn còn rất xa giới hạn của luật 50 nước.

Vua và Xe đấu Vua có luôn thắng không?

Có, miễn là bên có Xe không sắp mất Xe và không làm Vua phòng thủ hết nước đi. Ngoại lệ duy nhất là những thế mà Vua phòng thủ bắt được Xe ngay lập tức, hoặc đã bị hết nước đi sẵn.

Phương pháp "chiếc hộp" trong cờ vua là gì?

Đó là kỹ thuật chiếu hết bằng Xe. Xe rào Vua đối phương trong một vùng hình chữ nhật (chiếc hộp), rồi Vua và Xe bên tấn công thay phiên nhau thu nhỏ vùng đó cho tới khi Vua bị dồn ra mép bàn và bị chiếu hết.

Thế đối Vua trong chiếu hết bằng Xe là gì?

Thế đối Vua là khi hai Vua đứng trên cùng một cột hoặc một hàng, cách nhau đúng một ô. Trong chiếu hết bằng Xe, nước Xe chiếu khi hai Vua đang đối nhau buộc Vua phòng thủ phải lùi, vì Vua của bạn kiểm soát các ô phía trước nó.

Có thể chiếu hết chỉ bằng Xe mà không cần Vua không?

Không. Một Xe không thể chiếu hết một Vua đơn độc nếu không có Vua của mình hỗ trợ, vì Xe không kiểm soát được các ô sát cạnh nó. Hai Xe, hoặc Xe và Hậu, thì có thể chiếu hết mà không cần Vua bằng kỹ thuật bậc thang.

Học tiếp

Hướng dẫn liên quan

Basic Checkmates Every Beginner Should Know — Learn the essential checkmates: queen and king, rook and king, the ladder mate, back-rank mate, Scholar's Mate, Fool's Mate and smothered mate.
Check, Checkmate and Stalemate: What's the Difference? — Learn the difference between check, checkmate and stalemate in chess, the three ways to get out of check, and how to avoid stalemating your opponent.
How Can a Chess Game End in a Draw? All 5 Draw Rules — All the ways a chess game can end in a draw: stalemate, threefold repetition, the 50-move rule, insufficient material and agreement, with FIDE and USCF details.
Cách thắng cờ vua: 8 thói quen giúp bạn thắng nhiều hơn — Cách thắng cờ vua thường xuyên hơn: kiểm tra nước hớ, trừng phạt sai lầm, nhập thành sớm, đổi quân khi hơn, kết thúc thế thắng và dùng đồng hồ khéo.